Naar de inhoud

Prikkelbare darm syndroom

Prikkelbare darm (PDS): al van alles geprobeerd en toch geen rust?

Buikpijn, krampen, een opgezette buik en ontlasting waar je nooit op kunt rekenen. Misschien heb je al van alles geschrapt en is je buik nog steeds onrustig. Ik kijk niet alleen naar je klachten, maar zoek samen met jou naar wat erachter zit.

Geschreven door Rose Runderkamp, orthomoleculair diëtist en darmtherapeutLaatst bijgewerkt op 27 oktober 2026

Rose Runderkamp houdt een wortel en een zoete aardappel vast in haar keuken

Herken je dit?

Zo kan PDS voelen

PDS ziet er bij iedereen anders uit. Deze klachten komen veel voor.

  • Buikpijn of krampen die samenhangen met je ontlasting
  • Diarree, verstopping, of afwisselend allebei
  • Een opgeblazen gevoel of een opgezette buik, vaak erger in de loop van de dag
  • Veel winderigheid of een rommelende buik
  • Het gevoel dat je darmen na de wc niet helemaal leeg zijn
  • Klachten die toenemen bij stress, drukte of slecht slapen

Klachten die steeds terugkomen, terwijl er bij onderzoek niets wordt gevonden. En misschien heb je al van alles weggelaten, zonder dat het echt rustiger werd. Dat maakt PDS zo frustrerend.

Wat is het?

Wat is PDS?

PDS staat voor prikkelbare darm syndroom. Het is een verzamelnaam voor steeds terugkerende buikpijn en een veranderde ontlasting, zonder dat er bij medisch onderzoek een afwijking aan je darmen te zien is. Naar schatting heeft 5 tot 10 procent van de Nederlanders PDS, vrouwen vaker dan mannen.

Je huisarts stelt de diagnose op basis van je klachten, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten, zoals coeliakie of een chronische darmontsteking. PDS is vervelend, maar niet gevaarlijk: je krijgt er geen grotere kans door op een darmziekte als darmkanker.

Artsen delen PDS in naar je ontlasting. Bij PDS-D (diarree) heb je vooral dunne of snelle ontlasting. Bij PDS-C (constipatie) heb je vooral last van verstopping: harde ontlasting, of weinig en moeizaam. Bij PDS-M (gemengd) wisselt het: de ene week diarree, de andere week verstopping. Het type kan in de loop van de tijd ook verschuiven.

De diagnose zegt dus vooral wélke klachten je hebt. Waar ze vandaan komen, zegt hij niet. Daar begint mijn werk.

Mogelijke oorzaken

Wat kan er achter PDS zitten?

PDS zegt wat je klachten zijn, niet waar ze vandaan komen. Meestal spelen er een paar dingen tegelijk. Met een darmflora-onderzoek (ontlastingsonderzoek) breng ik een deel daarvan in kaart, en die uitslag leg ik naast je klachten en je verhaal.
  • Je vertering en maagzuur

    Wordt je eten niet goed verteerd, dan komt er meer onverteerd voedsel in je darmen. Bacteriën gaan daarmee aan de slag, met gas en onrust als gevolg. Te weinig maagzuur of verteringsenzymen van de alvleesklier kan daarin meespelen. De uitslag geeft aanwijzingen over je vertering.

  • De balans in je darmflora

    Onderzoekers zien verschillen in de darmflora van mensen met en zonder PDS. In mijn praktijk zie ik in de uitslag vaak een disbalans: te weinig van de bacteriën die je darmen beschermen, of juist veel bacteriën of gisten die gas en onrust geven.

  • Je darmslijmvlies en ontsteking

    Een geprikkeld darmslijmvlies of een lichte ontsteking kan je darmen gevoeliger maken. Signalen van ontsteking en markers voor de doorlaatbaarheid van je darmslijmvlies neem ik mee in het onderzoek. Dat geeft aanwijzingen of het bij jou een rol speelt.

  • Histamine

    Bij een deel van mijn cliënten met PDS spelen ook histamineklachten mee. Ook daar zie ik in mijn praktijk vaak iets achter, zoals een disbalans in je darmbacteriën, maagzuur of stress. Het lab meet in het onderzoek ook histamine in je ontlasting. Meer lees je bij histamine-intolerantie.

  • Stress en de darm-brein-as

    Je darmen en je hersenen staan voortdurend met elkaar in contact. Stress, spanning en slecht slapen maken je darmen gevoeliger en remmen je vertering. En een onrustige buik geeft ook weer spanning.

  • Na een darminfectie

    Bij een deel van de mensen begint PDS na een flinke buikgriep of voedselvergiftiging. De balans in je darmen kan daarna lang verstoord blijven. Ook daarover kan de uitslag aanwijzingen geven.

Hoe ik ernaar kijk

Waarom ik het FODMAP-dieet niet meer als oplossing zie

Misschien heb je het FODMAP-dieet al geprobeerd, of kreeg je het advies. Ik ken het goed. Ik heb het FODMAP-dieet gestudeerd aan King's College in Londen en er veel cliënten mee begeleid. Op korte termijn kan het echt verlichting geven. Dat zag ik in mijn praktijk, en dat laat onderzoek ook zien.

De Nederlandse richtlijn voor huisartsen en maag-darm-leverartsen (NHG en NVMDL, 2022) noemt een laag-FODMAP-dieet als mogelijke volgende stap wanneer de gewone voedingsadviezen niet genoeg helpen, en alleen onder begeleiding van een diëtist met kennis van het dieet. Wat het dieet inhoudt, staat in het artikel over het low FODMAP-dieet.

Onderzoek laat zien dat een deel van de mensen er ook op lange termijn baat bij heeft, als ze na de strenge fase producten weer opnieuw introduceren. In mijn praktijk zag ik vaker dat de klachten terugkwamen. Het dieet brengt je darmen tot rust, maar het vertelt je niet waaróm ze onrustig zijn.

Het vraagt ook veel schrappen, en dat kan leiden tot eenzijdig eten. Onderzoekers van King's College zagen dat het aantal bifidobacteriën, belangrijke bacteriën voor je darmen, na vier weken FODMAP-arm eten daalde. Wat dat op lange termijn betekent, weten we nog niet. Daarom zoek ik nu eerst naar wat erachter zit.

Heb je het FODMAP-dieet al gevolgd? Dan heb je niets fout gedaan. Gaf het rust, dan zegt dat iets over wat er in je darmen gebeurt. Daar kijken we samen verder.

Testset voor het ontlastingsonderzoek: monsterbuisje, formulier en retourenvelop

Zo zoek ik het uit

Onderzoeken wat er bij jou speelt

PDS is een verzamelnaam. Met een ontlastingsonderzoek kijk ik wat er bij jou achter de klachten zit, en die uitslag leg ik naast je verhaal.

In een onderzoek breng ik onder meer in kaart:

  • Je vertering en aanwijzingen over maagzuur
  • De balans in je darmflora
  • Je darmslijmvlies en tekenen van ontsteking
  • Histamine in je ontlasting

Het onderzoek zit in elk traject, vanaf €545. Je begint met een gratis kennismaking.

Zelf aan de slag

Wat kun je zelf doen bij PDS?

Geen lijstjes met wat wel en niet mag: wat jouw buik precies nodig heeft, verschilt per persoon. Ook de richtlijn begint bij gezond en gevarieerd eten, en past alleen iets aan als je een duidelijke trigger merkt. Met deze basis kun je nu al beginnen; een onderzoek kan daarna helpen om gerichter te werken.
  • Eet op vaste momenten

    Drie vaste maaltijden, of vier als je dag daarom vraagt, met rust ertussen. Die pauzes geven je darmen tijd om hun werk te doen, en zijn ook goed voor je bloedsuikerspiegel.

  • Neem de tijd om te eten

    Je vertering begint in je mond. Ga zitten, eet rustig en kauw goed. Eten tussen de bedrijven door, of gehaast achter je scherm, merkt je buik vaak later.

  • Breng je zenuwstelsel tot rust

    Je verteert alleen goed als je lijf in de ruststand staat. Ademhalingsoefeningen, een wandeling of gewoon even niets: alles wat je zenuwstelsel kalmeert, kan ook je buik helpen.

  • Beweeg elke dag

    Wandelen of fietsen helpt je darmen in een rustig ritme, en is goed tegen spanning.

  • Begin niet met een stapel supplementen

    In mijn ervaring heeft extra slikken vaak weinig zin zolang je vertering niet goed werkt; dan wordt het al snel dure ontlasting. Daarom kijk ik eerst daarnaar. Heeft je arts je iets voorgeschreven, of geldt er een advies voor jou (zoals vitamine D, foliumzuur bij een kinderwens of B12 als je veganistisch eet)? Blijf dat dan gewoon gebruiken.

  • Houd een klachtendagboek bij

    Noteer twee weken je eetmomenten, je ontlasting, je slaap, je stress en je klachten. Het is geen schraplijst, wel een goede voorbereiding: samen met de uitslag van het onderzoek geeft het veel houvast.

Laat niet op eigen houtje hele productgroepen weg

Ik snap de neiging: als je buik onrustig is, ga je schrappen. Maar hoe meer je weglaat, hoe eenzijdiger je eet, terwijl je darmbacteriën juist van variatie leven. Soms is het zinvol om tijdelijk iets aan te passen. Doe dat dan met begeleiding van een diëtist en met een duidelijke reden, en bouw het daarna weer op.

De boodschappenlijst per supermarktafdeling, met hoeveelheden voor het hele huishouden
Zelf aan de slag

Begin bij je bord

Rust en regelmaat in wat je eet is een goede eerste stap. Mijn weekmenu op maat geeft je elke week een menu met recepten en een boodschappenlijst, afgestemd op wat jij eet en niet verdraagt.

€4,95 je eerste maandeenmalig per account, daarna €14,95 per maand, maandelijks opzegbaar

Bekijk het weekmenu

Mijn aanpak

Eerst in kaart brengen, dan in fasen

Ik begin met in kaart brengen. De uitslag van het onderzoek geeft aanwijzingen over je vertering, je darmflora, histamine, ontsteking en je darmslijmvlies. Die leg ik naast je klachten en je verhaal: stress, slaap, wat je al hebt geprobeerd. Vaak is het een combinatie. Daarna werken we in fasen, en doen we niet alles tegelijk.
  1. 1

    Rust in je buik

    Eerst zorgen we voor meer rust: in je darmen, in je eetritme en in je zenuwstelsel. Soms hoort daar een tijdelijke aanpassing in je voeding bij, altijd op basis van wat de uitslag laat zien.

  2. 2

    Aanpakken wat erachter zit

    Dan richten we ons op wat de uitslag laat zien. Bijvoorbeeld je vertering ondersteunen, je darmflora gericht voeden, met voeding en waar nodig een passend probioticum, en je darmslijmvlies geven wat het nodig heeft.

  3. 3

    Opbouwen en verbreden

    Tot slot bouwen we op naar zo gevarieerd mogelijk eten, zodat je darmflora weer veel verschillende voeding krijgt. Het doel: zo veel mogelijk ruimte op je bord.

Hoe lang elke fase duurt en wat je precies gaat doen, verschilt per persoon. Daarom geef ik hier geen schema: de details bespreken we na het onderzoek, afgestemd op jou.

Hoe ik je kan helpen

Samen naar de oorzaak zoeken, of eerst meer regelmaat?

Bij PDS raad ik begeleiding aan, met een onderzoek als vertrekpunt. Wil je eerst zelf meer structuur in je eetritme? Dan kan het weekmenu daarbij helpen.
Rose Runderkamp maakt aantekeningen tijdens een consultSamen met Rose

Persoonlijke begeleiding

We beginnen met in kaart brengen: je klachten, je verhaal en, als dat past, het darmflora-onderzoek. Van daaruit leggen we verbanden en werken we stap voor stap verder, van rust naar opbouwen. Welke vorm bij je past, lees je bij de trajecten.

  • Onderzoek als vertrekpunt, geen standaarddieet
  • Consulten worden vaak (deels) vergoed uit je basisverzekering
  • Gratis, vrijblijvende kennismaking vooraf
trajecten vanaf €545gratis kennismaking vooraf
Plan een kennismaking
De boodschappenlijst per supermarktafdeling, met hoeveelheden voor het hele huishouden
Zelf aan de slag

Weekmenu op maat

Het weekmenu is geen FODMAP-dieet en geen behandeling. Het geeft je wel structuur en variatie: elke week een gevarieerd menu met recepten en een boodschappenlijst, afgestemd op je eetpatroon, allergieën en wat je niet lekker vindt.

  • Je kiest zelf je eetmomenten, bijvoorbeeld drie hoofdmaaltijden zonder tussendoortjes
  • Elke week variatie, met tot 10 wissels per week
  • Boodschappenlijst per supermarktafdeling
€4,95 eerste maandeenmalig per account, daarna €14,95 per maand, maandelijks opzegbaar
Bekijk het weekmenu

Nog niet zeker? Doe de gratis Darmcheck of plan een gratis kennismaking.

Het weekmenu helpt je gezond en darmvriendelijk te eten. Het stelt geen diagnose en is geen behandeling.

Ervaring

Wat een cliënt vertelt

Darmklachten

Johan: een goed plan na jaren darmklachten

Ik had jaren last van mijn darmen (…). Rose kwam met een goed plan en dat werkte heel goed.
Johan T.Google-review

Persoonlijke ervaring, gedeeld met Rose. Iedereen is anders; resultaten verschillen per persoon.

Veelgestelde vragen

Vragen over PDS

Wat is het verschil tussen PDS-C en PDS-D?

Artsen delen PDS in naar je ontlasting. Bij PDS-D (diarree) heb je vooral dunne of snelle ontlasting. Bij PDS-C (constipatie) heb je vooral verstopping. Bij PDS-M (gemengd) wisselt het tussen allebei. Het type zegt iets over je klachten, maar nog niet over de oorzaak. Die kan bij twee mensen met hetzelfde type heel verschillend zijn.

Wat kan een ontlastingsonderzoek laten zien bij PDS?

Ik kijk onder meer naar aanwijzingen over je vertering, de balans in je darmflora, histamine, signalen van ontsteking en markers voor de doorlaatbaarheid van je darmslijmvlies. Een diagnose stelt het onderzoek niet; dat doet je huisarts. Wel hoef ik daarna minder te gissen: de uitslag geeft aanwijzingen over wat er speelt, en daarmee een richting. De richtlijn voor PDS noemt zo'n onderzoek niet, en wat een uitslag over de darmflora precies betekent, wordt nog onderzocht: het is een hulpmiddel, geen bewijs. Meer lees je bij darmflora-onderzoek.

Moet ik voor altijd met PDS leven?

Dat kan ik niet voor je voorspellen, en beloven doe ik het ook niet. Wat ik in mijn praktijk zie: als we weten wat er achter je klachten zit, kunnen we veel gerichter werken. Veel cliënten krijgen daardoor meer grip op hun buik.

Helpen probiotica bij PDS?

Dat hangt af van wat er bij jou speelt. Het effect verschilt per product en per persoon, en zomaar iets proberen is vaak zonde van je geld. Ik kijk daarom liever eerst in een onderzoek hoe je darmflora ervoor staat. Dan kunnen we gericht kiezen of een probioticum zinvol is, en welk.

Hoe vaak kan ik het beste eten bij PDS?

Meestal adviseer ik een paar vaste maaltijden met rust ertussen, vaak drie. Tussendoortjes raad ik niet aan: de hele dag door kleine beetjes eten geeft je darmen weinig pauze, en ook je bloedsuikerspiegel heeft baat bij rust. Wat je precies eet, stemmen we af na het onderzoek.

Kan het weekmenu FODMAP-arm?

Nee. Het weekmenu heeft geen FODMAP-arme stand, en dat past ook bij mijn visie. Het houdt wel rekening met je eetpatroon, allergieën en intoleranties (zoals lactose, gluten of histaminearm) en met wat je niet lekker vindt. Zo helpt het weekmenu je aan structuur en variatie.

Wordt begeleiding vergoed?

Mijn consulten worden vaak (deels) vergoed uit je basisverzekering, via de vergoeding voor diëtetiek: maximaal 3 behandeluren per jaar. Die gaan wel eerst van je eigen risico af. Ik werk als ongecontracteerde diëtist: je betaalt de factuur eerst zelf en dient hem daarna in bij je verzekeraar. Hoeveel je terugkrijgt, hangt af van je polis. Het darmflora-onderzoek en het weekmenu worden niet vergoed. Alles op een rij lees je bij vergoeding.

Bronnen (12)

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Stop nooit zonder overleg met je arts met medicatie.

Samen uitzoeken wat er achter je klachten zit?

Plan een gratis kennismaking. Dan bespreken we je klachten en wat je al hebt geprobeerd, en kijken we of een onderzoek, een consult of een traject bij je past.