Naar de inhoud

FODMAP en PDS

Het low FODMAP-dieet: wat het is, en waarom ik het niet meer als oplossing zie

Het low FODMAP-dieet is een tijdelijk eetplan waarbij je een groep slecht opneembare koolhydraten sterk beperkt, vooral bij het prikkelbare darm syndroom (PDS). Op korte termijn kan het echt verlichting geven. Toch knapten veel van mijn cliënten er op lange termijn niet van op.

Rose Runderkamp · Orthomoleculair diëtist en darmtherapeut

· bijgewerkt · 6 min lezen

Rose Runderkamp bespreekt aan tafel een eetplan met een cliënt

Ik ken het dieet goed. Ik heb het FODMAP-dieet gestudeerd aan King’s College in Londen en er veel cliënten mee begeleid. Juist daarom wil ik eerlijk zijn over wat het wel en niet doet. In dit artikel lees je wat het dieet is, waarom het zo populair is en hoe ik nu werk.

Wat zijn FODMAP’s?

FODMAP staat voor Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden and Polyolen. Dat is een verzamelnaam voor koolhydraten die je dunne darm slecht opneemt. Ze komen daardoor grotendeels in je dikke darm terecht. Daar maken je darmbacteriën er gas van, en sommige FODMAP’s trekken ook vocht aan.

Voor de meeste mensen is dat geen probleem. Het hoort bij een normale vertering, en FODMAP’s zijn juist voeding voor je darmbacteriën. Zijn je darmen gevoelig, dan kan datzelfde gas of vocht zorgen voor een opgeblazen buik, krampen, winderigheid, diarree of juist verstopping.

Wat is het low FODMAP-dieet?

Het dieet is ontwikkeld aan Monash University in Australië. Het bestaat uit drie fases: eerst een paar weken FODMAP’s sterk beperken, daarna ze stap voor stap opnieuw testen, en tot slot een persoonlijker eetpatroon. De strenge eerste fase is nadrukkelijk bedoeld als korte periode. Dat zeggen de ontwikkelaars zelf ook.

Belangrijk: het dieet is geen test om te ontdekken óf je PDS hebt. Laat je klachten eerst door je huisarts beoordelen, zeker als coeliakie mogelijk is. Voor die test moet je juist nog gluten eten.

Waarom is het FODMAP-dieet zo populair?

Omdat het vaak snel werkt. In studies reageert de helft tot vier op de vijf mensen met PDS goed op het dieet, vooral met minder opgeblazen gevoel, winderigheid en diarree. Voor iemand die al jaren klachten heeft, voelt dat als een enorme opluchting. Dat snap ik heel goed. Daarom wordt het ook vaak geadviseerd.

De Nederlandse richtlijn voor huisartsen en maag-darm-leverartsen (NHG en NVMDL, 2022) adviseert om mensen met PDS laagdrempelig naar een diëtist te verwijzen. Een persoonlijk laag-FODMAP-dieet noemt de richtlijn als mogelijke volgende stap, als de gewone voedingsadviezen niet genoeg helpen, en alleen onder begeleiding van een diëtist met kennis van het dieet.

Rust op korte termijn, en dan?

Onderzoek laat zien dat een deel van de mensen er ook op lange termijn baat bij heeft, als ze na de strenge fase producten weer opnieuw introduceren. In mijn praktijk zag ik vaker dat de klachten terugkwamen, zodra mensen ruimer gingen eten. Daarom zoek ik nu eerst naar wat erachter zit.

Het dieet brengt je darmen tot rust doordat er minder te fermenteren valt. Waaróm je darmen zo gevoelig reageren, verandert het niet. Werkt je vertering niet goed, is de balans in je darmflora verstoord of speelt er veel stress mee? Dan blijft dat er gewoon.

Het risico op eenzijdig eten

Het dieet vraagt veel schrappen. Ik zie dat veel mensen in die strenge fase blijven hangen, of uit angst voor klachten steeds minder durven te eten. Het menu wordt kleiner en kleiner. Ook in de wetenschap wordt gewezen op de risico’s voor een volwaardige voeding. En bij mensen die het dieet heel strikt volgen, zagen onderzoekers vaker signalen van een verstoord eetpatroon.

Wat het doet met je darmflora

Je darmbacteriën leven van wat jij zelf niet verteert, en daar horen veel FODMAP’s bij. Haal je die weg, dan krijgen ze minder te eten. Onderzoekers van King’s College zagen dat het aantal bifidobacteriën na vier weken FODMAP-arm eten daalde. Dat zijn belangrijke bacteriën voor je darmen. In een ander onderzoek waren er na drie weken minder darmbacteriën in totaal.

Wat dat op lange termijn betekent, weten we nog niet. Wel hangt gevarieerd eten, met veel verschillende plantaardige producten, samen met een gevarieerde darmflora. Daarom wil ik dat je na een strenge periode weer zo ruim mogelijk gaat eten.

Zoek je een FODMAP-lijst of -schema?

Veel mensen zoeken een lijst met FODMAP-rijke en FODMAP-arme producten, of een schema om het dieet zelf te volgen. Die geef ik hier bewust niet. Lijsten op internet spreken elkaar vaak tegen en raken snel verouderd. En wie het dieet op eigen houtje volgt, schrapt al snel meer dan nodig en blijft te lang in de strenge fase hangen.

Wil je weten wat er in producten zit? Dan is de app van Monash University de bron: daar is het dieet ontwikkeld, en de app heeft de grootste database van FODMAP’s in voeding. Overweeg je het dieet, volg het dan alleen met begeleiding van een diëtist die er ervaring mee heeft. Zelf kijk ik liever eerst naar wat er achter je klachten zit.

Wat ik in plaats daarvan doe

Ik zoek naar de oorzaak. Een ontlastingsonderzoek geeft aanwijzingen over je vertering, je maagzuur en de werking van je alvleesklier, je darmflora en ontsteking. Het lab meet ook markers voor de doorlaatbaarheid van je darmslijmvlies. Die uitslag leg ik naast je klachten en je verhaal: stress, slaap, wat je al hebt geprobeerd. Vaak is het een combinatie. Zo werk ik, in vier fasen:

  1. In kaart brengen. Het onderzoek, je klachten en je verhaal samen geven een beeld van wat er speelt.
  2. Rust in je buik. Eerst zorgen we voor meer rust: in je darmen, in je eetritme en in je hoofd.
  3. Aanpakken wat erachter zit. Bijvoorbeeld je vertering ondersteunen, je darmflora gericht voeden, met voeding en waar nodig een passend probioticum, en je darmslijmvlies geven wat het nodig heeft.
  4. Opbouwen en verbreden. Tot slot bouwen we op naar zo gevarieerd mogelijk eten.

Soms hoort daar een tijdelijke aanpassing in je voeding bij. Dan altijd ná onderzoek, met een duidelijke reden, en met het doel om daarna weer zo gevarieerd mogelijk te eten. De details stemmen we samen af, op basis van jouw uitslag.

Meer over de klachten zelf lees je op mijn pagina over het prikkelbare darm syndroom. Is een opgeblazen buik je grootste klacht, lees dan ook die pagina.

Goed om te weten: ik ben geregistreerd diëtist. Mijn consulten worden vaak (deels) vergoed uit je basisverzekering, vanuit de vergoeding voor diëtetiek (3 uur per jaar, na je eigen risico). Het ontlastingsonderzoek wordt niet vergoed. Zo zit de vergoeding precies.

Bronnen (14)